Hmm
Halló
Á síðu Rangárþings ytra má finna tilvitnun í grein sem birtist í síðasta tölublaði sveitarstjórnarmála. Afar athyglisvert viðtal við oddvitann, Þorgils Torfa og kemur viðtalið hér fyrir neðan með smá innskotum frá mér skáletruðum.
Eigum ónotuð tækifæri
„Nú erum við búin að fá hringtorgið hér á Suðurlandsveginn. Við erum búin að berjast fyrir því síðasta einn og hálfan áratug og nú er þetta loksins komið,” sagði Þorgils Torfi Jónsson, oddviti Rangárþings ytra, við tíðindamann Sveitarstjórnarmála sem þáði bílferð með honum um Hellu og nágrenni á dögunum.
„Þetta gefur okkur ýmsa möguleika og þeirra á meðal að ganga frá svæðinu næst þjóðbrautinni. Við höfum beðið með það vegna þess að við vorum alltaf að vonast eftir þessari framkvæmd. Nú höfum við í hyggju að nýta okkur breytinguna til þess að hressa upp á miðbæinn okkar. Við ætlum að byggja í skarð sem er á milli tveggja húsa næst þjóðbrautinni. Hugmyndin er að reisa glerbyggingu sem sameinar þessi hús. Skrifstofur Rangárþings Ytra eru í öðru þeirra en ýmsar stofnanir á borð við verkalýðsfélag og lífeyrissjóð í hinu. Þessar húseignir eru í eigu sveitarfélagsins, ríkisins, verkalýðsfélags og lífeyrissjóðs og nýbyggingin verður samvinnuverkefni þessara aðila. Með því fáum við heildstætt húsnæði þar sem innangengt verður til allra sem hafa aðsetur þar. Í framhaldi af þessu ætlum við að laga til og mynda heildstæðan miðbæ. Við erum komin á beinu brautina með að undirbúa og hefja framkvæmdir.”
Ok, sem sagt er það sýn hans að miðbærinn eigi að vera þar sem búðin og olís er. Persónulega finnst mér ósmekklegt að hafa ,,miðbæinn" eða miðju þorpsins beint við þjóðveg eitt en svo virðist stefnan vera. Miðbærinn verður þannig byggður á skrifstofum og slíku..? Hvar er sjarminn við það??
Þorgils Torfi ekur áfram og bendir á næstu hús; nokkuð gamlar en vel haldnar byggingar. „Þetta er gömul prentsmiðja þar sem skattstofan er nú til húsa og síðan er gömul kjötvinnsla sem búið er að gera að safnaðarheimili. Þetta er sá kjarni sem við hugsum okkur sem grunninn að fyrirhuguðum miðbæ.”
Hmm, nú er miðbærinn kominn yfir til skattstofunnar sem ég hélt nú reyndar að hafi verið byggð sem skattstofa en ekki prentsmiðja???
Næst ökum við framhjá hóteli og komum síðan að því sem kalla mætti skóla- og íþróttamiðstöð á Hellu. Þar eru íþróttahús, glæný sundlaug, grunnskóli og leikskóli skammt frá. Þorgils Torfi segir að þar séu einnig áform um að byggja. Nú er unnið að því að teikna byggingu sem tengja á grunnskólann og íþróttahúsið saman og ætlunin er að hefja framkvæmdir á næsta ári.
„Húsnæði grunnskólans er fullsetið. Börnum fjölgar nokkuð og við verðum að bregðast við með því að auka við húsnæðið. Barnafjöldinn stendur reyndar nokkuð í stað í sveitarfélaginu öllu en það hefur orðið fjölgun hér á Hellu,” segir Þorgils Torfi.
Nú er verið að byggja við leikskólann og á nýbyggingin að vera tilbúin í haust. „Með þessari viðbyggingu teljum við okkur geta tekið á móti öllum börnum í sveitarfélaginu, sem náð hafa eins árs aldri. Við erum með frítt í leikskóla fyrir fimm ára börn og foreldrar greiða aðeins fyrir eitt barn í leikskóla. Þeir foreldrar sem eiga fleiri börn á leikskólaaldri fá frítt fyrir öll börn sem eru umfram eitt. Þannig byggjum við okkar systkinaafslátt upp í sambandi við leikskólana og erum brautryðjendur að því leyti.”
Rangárþing ytra starfrækir þrjá leikskóla, leikskólann á Hellu, nýlegan leikskóla á Laugalandi og leikskóla í Þykkvabæ. Leikskólanum í Þykkvabæ var lokað um tíma og starfsemi hans sameinuð leikskólanum á Hellu en svo fjölgaði börnum á leikskólaaldri á ný og þá var brugðið á það ráð að opna hann aftur til þess að svara eftirspurninni eftir leikskólaplássi.
Börnum fjölgar nokkuð en stendur í stað en hefur samt fjölgað. Oddvitinn virðist ekki hafa alveg á hreinu þróun skólabarna og barna á leikskólaaldri. Hvernig á að skilja þetta?? Undanfarin ár hefur verið sprenging í eftirspurn eftir leikskólaplássi og er þá ekki eðlilegt að ætla að sá fjöldi skili sér í auknum mæli í leikskólana?? Ánægjulegt að heyra að stefnt er að því að byggja við grunnskólann enda löngu, löngu orðið tímabært. Krefjandi fyrir sveitarfélagið að fara út í þær framkvæmdir í kjölfar þess að stækka við sundlaug og byggja við leikskólann og nýja tengibyggingu en forgangsröðun afar undarleg. Auðvitað sjá það allir að laugin er ekki ,,glæný" og furðulegt að halda því fram þrátt fyrir að byggt hafi verið við hana. Að sama skapi er leikskólinn á Laugalandi ekki nýr, hann var einfaldlega fluttur í annað húsnæði. Eins er ótrúleg skammsýni að loka leikskólanum í Þykkvabæ í ljósi þeirrar þróunar að eftirspurn var sífellt að aukast.
Sundlaugin er stolt Ytri Rangæinga
Þótt búið sé vel að skólabörnum í Rangárþingi ytra er sundlaugin stolt Hellubúa og Ytri- Rangæinga sem frekar mætti kalla sundsetrið á Hellu. Þorgils Torfi segir að nýlega sé búið að endurbyggja sundlaugarsvæðið. „Við tókum það allt í gegn og vinsældir þess eru sífellt að aukast,” segir Þorgils Torfi.
Þegar við gengum um þetta svæði á heitum degi síðla í júlí var nánast hver smuga nýtt. Börnin léku sér í lauginni og í rennibrautunum og fullorðna fólkið flatmagaði í pottunum og í sólinni á laugarbökkunum enda 23° til 25° hiti sem er fremur óvenjulegt hér á landi. „Við náðum að opna laugina fyrir Landsmót hestamanna sem var haldið hér á Gaddstaðaflötum fyrr í sumar þannig að fólk gat komið, skolað af sér og slappað af. Eiginlega er með ólíkindum hversu miklum vinsældum laugin og laugarsvæðið hefur náð á skömmum tíma.”
Þorgils Torfi segir sundaðstöðuna hafa breytt miklu fyrir samfélagið. „Hingað kemur fólk af Hellu, úr nágrannabyggðunum og einnig úr nágrannasveitarfélögunum til þess að njóta þessarar aðstöðu því þetta er eina sundlaugin hér um slóðir þar sem boðið upp á leikaðstöðu. Ég held að krakkarnir ráði oft miklu um hvert fjölskyldurnar fara í sund. Þetta er þeirra skemmtun og fólk fer oftar í sund þegar það finnur þrýsting frá krökkunum. En þótt ríki gleði hér á einum heitasta degi ársins þá megum við ekki gleyma því að þetta mannvirki notast allt árið eins og að var stefnt þegar ákveðið var að hanna það og reisa.”
Starfskona í sundlauginni upplýsti komumann um að sundlaugargestum hafi fjölgað með tilkomu hinna nýju mannvirkja. Algengt hafi verið að um 70 manns kæmu á dag og stundum upp undir 100 þegar mest var. Nú séu þeir aldrei undir hundraðinu, sjaldnast undir 150 og fari stundum vel á þriðja hundraðið.
Nýja aðstaðan er mjög góð þrátt yfir að búningsaðstaðan hafi um leið gjörsamlega sprungið og sé stór höfuðverkur sem nú þarf að leysa. Skrýtið að oddviti skuli taka fram að laugin á Hellu sé eina sundlaugin með leikaðstöðu þegar sundlaugin á Laugalandi hafi verið með vatnsrennibraut í fjölda ára. Svo er talað um að ,,sundsetrið" sé stolt hellubúa og ytri rangæinga en lítið minnst á aðra íbúa sveitarfélagsins. Er furða að aðrir en Hellubúar telji sig ekki vera íbúar sveitarfélagsins Rangárþings ytra miðað við svona ummæli???
Hrossaræktin umsvifamikil
Næsti viðkomustaður á leið okkar um Hellu og nágrenni eru Gaddstaðaflatir. Flatirnar hafa lengi verið umhverfi hrossaræktenda og hestamanna og landsmót hestamanna hafa verið haldin þar og nú síðast í sumar. Fyrir nokkru réðst Rangárþing ytra ásamt fleiri aðilum, opinberum og einkaaðilum, í byggingu stórrar reiðhallar þar sem einnig er aðstaða fyrir félagsstarf og var hún tekin í notkun fyrir mótið í sumar.
Þorgils Torfi segir hrossaræktina orðna umsvifameiri í Rangárþingi ytra en hinn hefðbundna búskap. „Hér hafa vaxið stór hrossabú sem eru rekin af mikilli fagþekkingu og metnaði þar sem menn stunda ræktun gæðahrossa og útflutning. Jarðaverð er hátt, m.a. vegna hrossaræktarinnar, því hrossaræktendur eru tilbúnir til þess að greiða hærra verð fyrir þær en ráðlegt er að greiða til þess að stunda hefðbundinn búskap. Eins er með aðstöðuna hér. Hestamenn eru búnir að vinna að því að bæta hana og byggja upp á undanförnum árum. Svo kom rúsínan í pylsuendanum nú fyrir landsmótið sem er um 2.500 fermetra reiðhöll.” Þorgils Torfi segir að byggingar af þessari stærð hafi tilhneigingu til að vera ljótar en þarna hafi tekist vel til og reiðhöllin falli ágætlega inn í umhverfið.
Reiðhöllin nýtist til fleiri atburða en hestamannamóta og hrossasýninga. Um fullkomna sýningarhöll er að ræða og næsta verkefni verður landbúnaðarsýning. „Þessi aðstaða gefur af sér feiknamikil tækifæri fyrir byggðina og mannlífið hér. Hrossaræktin er vaxandi og svo má markaðssetja þetta húsnæði til ýmiskonar viðburða og sýningarhalds. Þeir aðstæður sem hrossaræktin hefur skapað hafa líka orðið til þess að við teljum ekki lengur að langt sé til Reykjavíkur. Við höfum aftur á móti orðið vör við að Reykvíkingum finnst langt til okkar en sú vegalengd er svona sálarlega séð alltaf að styttast.”
Eitt sinn var því haldið fram að Rangæingar gætu framleitt alla mjólk ofan í Íslendinga. Þegar þessi ummæli eru borin undir Þorgils Torfa segir hann kúabúunum hafa fækkað mikið. „Framleiðslan hefur þó ekki dregist saman. Hún hefur fremur aukist ef eitthvað er. Hún hefur þjappast saman; er komin á færri hendur. Búin eru færri og stærri og umfram allt mikið tæknivæddari en eldri kúabúin voru. Þessi þróun hefur skapað tækifæri bæði fyrir mjólkurframleiðsluna og einnig hrossaræktina. Hinar hefðbundnu búgreinar taka minna landrými þótt framleiðslan hafi aukist fremur en dragist saman. Með því hefur skapast meira rými fyrir hrossin.”
Samverk með hersluofn
Og aftur til baka. Frá Gaddstaðaflötum yfir Suðurlandsveginn og inn í Hellubyggðina að nýju. Þorgils Torfi bendir á nokkrar byggingar. „Hér eru fyrirtækin sem bera þetta samfélag uppi,” segir hann. Fyrir enda byggðarinnar er Reykjagarður, stórt kjúklingasláturhús og matvælavinnsla. Síðan bendir hann á elsta fyrirtækið á Hellu sem er glerverksmiðjan Samverk. „Þetta fyrirtæki hefur vaxið mikið á undanförnum árum og vart hefur hafst undan með viðbyggingar. Saga Samverks er þó ekki saga taumlausrar velgengni. Þar hefur þurft að hafa fyrir hlutunum eins og víðar; að berjast fyrir uppbyggingunni. Fyrirtækið hefur að miklu leyti verið í eigu sömu aðilanna; sömu fjölskyldunnar og gengið milli kynslóða. Það má lesa þróunina úr byggingunum. Starfsemin byrjaði í fremstu byggingunni síðan var byggt við eftir því sem starfsemin óx og fyrirtækið efldist og alltaf hækkaði til lofts eins og sést. Síðasta nýbyggingin og sú stærsta var byggð á liðnu hausti en sú næsta á undan fyrir þremur árum.”
Þorgils Torfi segir glerverksmiðjuna orðna mjög tæknivædda og því samkeppnishæfa við erlenda framleiðslu enda sé það grundvöllur þessa rekstrar. Settur hefur verið upp sérstakur hersluofn sem gerir kleift að herða gler og þetta er eini staðurinn á landinu þar sem búnaður til þess er til staðar. „Þar með getur fyrirtækið afgreitt t.d. glugga með skömmum fyrirvara, jafnvel á nokkrum dögum og stuttur afgreiðslufrestur er eitt af því sem hjálpar innlendu framleiðslunni í samkeppni við þá erlendu.”
Skemmtileg samantekt um Samverk enda sterkasta fyrirtæki sinnar tegundar á Íslandi, sakna samt að sjá Reykjargarði ekki gerð frekari skil þrátt fyrir stöðu þess á alifuglamarkaði. Eins hefði umfjöllun um sláturhúsið á Hellu mátt koma sökum þess hver sterk staða þess er í kjölfar ýmissa hremminga á undanförnum árum.
Nýbyggingar og tvöföld búseta
„Hér erum við að undirbúa byggingu nýs hverfis,” segir Þorgils Torfi og ekur í átt að austasta hluta byggðarinnar á Hellu. „Allar lóðir voru búnar þannig að við gátum svarað þeirri eftirspurn sem er fyrir hendi. Við skipulögðum íbúðahverfi fyrir nokkrum árum og lóðirnar runnu út. Því erum við nú að undirbúa lóðir fyrir um 80 íbúðir sem byggðar verða í raðhúsum, parhúsum og í einbýlishúsum. Við erum hins vegar ekki mjög blokkasinnuð hér á Rangárbökkunum enda landrýmið fyrir hendi. Fólk er að flytja sig um set innan byggðarinnar og einnig er fólk að koma hingað og óska eftir lóðum til þess að byggja.”
Um helmingur íbúa Rangárþings ytra býr á Hellu, sem er miðsvæðis í sveitarfélaginu, en hinn helmingurinn býr í Þykkvabæ, á Rauðalæk og í Gunnarsholti, þar sem starfsemi Landgræðslunnar fer fram, og síðan í dreifðum byggðum.
Þorgils Torfi segir talsvert um að fólk af höfuðborgarsvæðinu hafi komið sér upp aðstöðu í Rangárþingi Ytra. „Margt af þessu fólki er með tvöfalda búsetu og sumt af því hefur flutt lögheimili sín hingað. Þetta hefur hleypt jarðaverðinu upp líkt og hrossaræktin. Sumt af þessu fólki stundar frístundabúskap og er þá einkum með hross. Við höfum orðið umtalsverðar tekjur af þessu en ég held að í framtíðinni verði að huga að því hvernig skipta megi gjöldum þeirra sem eru með tvöfalda búsetu á milli sveitarfélaga.”
Enn mörg ónotuð tækifæri
Ferðalagið endaði á bakka Ytri-Rangár sem streymir lygn um Rangárvöll líkt og Dóná um austurhluta Evrópu. Þorgils Torfi segir miklar breytingar hafa átt sér stað eftir að virkjanir voru byggðar í efri hluta hennar. „Áður fyrr var um mjög ójafnt rennsli að ræða. Áin var sífellt að breyta sér og fór hér fram og til baka um eyrarnar. Af þessum ástæðum náði gróður ekki að þrífast og eyrarnar komu svartar undan vatnsflaumnum ár eftir ár. Það var heldur engin veiði. Hugsanlega hefur hleðslan fyrir Djúpós á sínum tíma haft einhver áhrif á fiskigengd en ég held að sú rennslisjöfnun sem varð eftir að virkjanirnar voru byggðar eigi stærstan þátt í því að hægt hefur verið að rækta ána sem laxveiðiá.”
Þorgils Torfi segir Rangæinga bjartsýna þrátt fyrir ákveðinn samdrátt í efnahags- og atvinnulífinu nú um stundir. „Nú er unnið að undirbúningi virkjana á Suðurlandi sem samstaða er um. Ég held að við eigum enn mörg tækifæri ónotuð verði rétt á málum haldið.”
Síðastu greinarskilin eru skemmtileg. Samstaða um undirbúning virkjana?? Ég hef annan skilning á fréttaflutningnum varðandi virkjanir í neðri hluta þjórsár því ef samstaða væri um að ráðast í þær virkjanir þá myndi ég telja að málin væru komin á fullt skrið en enn standa málin stopp í viðræðum við landeigendur. Mörg ónotuð tækifæri?? Eru við þá að tala um framkvæmdir á Torfajökulsvæðinu?? Leiðinlegt að sjá að þau tækifæri sem oddvitinn sér fyrir sér skuli einungis felast í auknum virkjunum.
Afar athyglisverð grein sem er að mörgu leiti gölluð. Hugsanlega er eitthvað sem hefur skolast til hjá greinarhöfund en væntanlega hefur verið boðið upp á að lesa greinina yfir áður en hún fer til birtingar. Fyrir utan það sem ég hef tekið fram hér að ofan sakna ég þess að ekkert er talað um væntanlegan framhaldsskóla sem yrði gríðarlega lyftistöng fyrir svæðið. Vonandi þýðir það þó ekki að málin séu á stopp þar.
Stórt vandamál tel ég vera viðhorf íbúa sveitarfélagsins Rangárþings ytra að sveitarfélagið skiptist í tvennt. íbúakjarninn á Hellu og svo sveitin í kring. Því miður virðist þessi grein endurspegla þá hugsun sem er sveitarfélaginu til trafala. Sveitin er ekkert án þéttbýlisins og öfugt og því þarf að hlúa vel að báðum þáttum. Mikil sigling er á sveitarfélaginu núna og vel hefur verið gert í leikskólamálum og íþróttamálum en vonandi á það ekki eftir að koma niður á þeirri brýnu nauðsyn að hlúa enn betur að skólamálum í sveitarfélaginu og gefa starfsfólki ásættanlega stað til þess að starfa á. Það tel ég miklu mikilvægara en glerhýsi við þjóðveg eitt.



